Başlamadan önce bilmen gereken
PTSD için en güçlü ve tutarlı kanıt hâlâ travma odaklı psikoterapilerdedir. 2023 VA/DoD kılavuzu özellikle Bilişsel İşlemleme Terapisi (CPT), Uzun Süreli Maruz Bırakma (PE) ve EMDR'yi güçlü biçimde önerir. WHO ve NICE da travma odaklı bilişsel davranışçı yaklaşımlar ile EMDR'yi başlıca seçenekler arasında gösterir. Beden ve hareket odaklı uygulamalar bazı kişilerde yararlı olabilir; ancak çoğu, ilk seçenek tedavinin yerine geçen değil, onu destekleyen veya henüz araştırılmakta olan yaklaşımlardır. Kaynaklar: VA/DoD 2023 kılavuzu, WHO 2023 önerileri, NICE NG116.
Kılavuzların ilk seçenek saydığı 3 tedavi
- Kanıt düzeyi A, Kılavuzlarda güçlü biçimde önerilenUzun Süreli Maruz Bırakma (PE)
A, ilk seçenek. Bedensel kaygı ve kaçınma, güvenli bağlamda öğrenme sürecine dâhil olur.
Sınırlılık: Eğitimli klinisyen ve yapılandırılmış protokol gerekir
- Kanıt düzeyi A, Kılavuzlarda güçlü biçimde önerilenBilişsel İşlemleme Terapisi (CPT)
A, ilk seçenek. Suçluluk, utanç ve bedenle ilgili anlamlar çalışılabilir.
Sınırlılık: “Sadece konuşma” diye küçümsenmemeli
- Kanıt düzeyi A, Kılavuzlarda güçlü biçimde önerilenEMDR
A, ilk seçenek. Travma anısı, duygu, beden duyumu ve bilateral uyarım birlikte ele alınır.
Sınırlılık: Bilateral uyarımın özgül mekanizması tümüyle açıklanmış değildir; eğitim gerekir
Kalan 16 uygulamanın kanıt düzeyi kanıt haritasında.
Nereden başlamalı?
Neden geldiğine göre üç yol var. Emin değilsen birinciyle başla.
- Baştan sona öğren20 ders, 5 yol. İlk ders siteyi nasıl kullanacağını, eğitimle tedavinin sınırını ve kriz anında ne yapacağını anlatır.1. dersi aç →
- Amacına göre rota seçKendi yaşadığını anlamak, öğrencine zarar vermemek, bir yöntemi eleştirel okumak… 6 rota, her biri hangi dersleri kapsadığını ve neyi kapsamadığını söyler.Rotalara bak →
- Bir yöntemi araştırSomatic Experiencing, Sensorimotor Psychotherapy, travmaya duyarlı yoga… 13 yöntem dosyası: kuram, teknikler, kanıt düzeyi ve kırmızı bayraklar.Yöntem kütüphanesi →
Beden odaklı travma terapisi nedir?
Beden odaklı travma terapisi, travma sonrası yaşantıları yalnızca düşünceler ve sözcükler üzerinden değil; bedensel duyumlar, hareket, duruş, nefes, iç organlardan gelen sinyaller, çevresel yönelim ve ilişki içindeki güven deneyimi üzerinden de ele alan yöntemlerin ortak adıdır. Tek bir standart tedavi değildir. Somatic Experiencing, Sensorimotor Psychotherapy, travmaya duyarlı yoga, beden psikoterapisi, farkındalık temelli programlar, hareket ve egzersiz, nefes düzenleme ve biyogeribildirim gibi birbirinden farklı uygulamalar bu şemsiye altında anılabilir.
Bu yaklaşımların ortak amacı genellikle kişinin beden sinyallerini daha güvenli biçimde fark etmesi, aşırı uyarılma veya kopukluk anlarını tanıması, seçim ve kontrol duygusunu güçlendirmesi ve travmayla ilişkili kaçınma örüntülerini azaltmasıdır. Bununla birlikte her yaklaşımın kuramı, uygulayıcı eğitimi, güvenlik profili ve bilimsel kanıtı aynı değildir.
Dersler sırayla birbirine yaslanır; her ders bir sonrakine bağlanır.
Yol A · Güvenli temel
Yol B · Beden-beyin bilimi
Yol C · Yöntem kütüphanesi
- 9Travma bilgili bakım, rıza, seçim ve ajans
- 10Topraklanma, oryantasyon, kaynak, titrasyon ve çifte dikkat
- 11PE, CPT ve EMDR: bedenin kanıtlı travma tedavilerindeki yeri
- 12Somatic Experiencing ve Sensorimotor Psychotherapy
- 13Bodynamic System ve NARM: kuram, uygulama, kanıt ve sınırlar
- 14Yoga, mindfulness, egzersiz, dans/hareket ve yaratıcı sanatlar
Yol D · Risk, uygulama ve klinik karar
Yol E · Araştırma ve öğretim ustalığı
Okurken başvuracağın yerler
- Güvenlik ve sınırlarDurma ölçütleriyle 5 düşük yoğunluklu egzersiz, sitede verilmeyen 9 uygulama ve uygulayıcı seçme rehberi.
- Yöntem kütüphanesi ve kanıt haritası13 yöntem dosyası ve yaklaşımları yan yana koyan karşılaştırma.
- Sözlük, mitler ve kaynakça10 kavram, 10 yaygın mit ve düzeltmesi.
- Bilgi atlasıBütün konuların 20 bölümlük başvuru metni: travma, beden-beyin bilimi, değerlendirme, etik.
Kimler için, hangi kapsamda?
- Kimler için
- Konuyu ilk kez öğrenen yetişkinler, travma alanında okuyan öğrenciler, ruh sağlığı çalışanları ve beden-zihin yaklaşımlarını kanıta dayalı biçimde karşılaştırmak isteyenler
- Kapsam
- Esas olarak yetişkinlerde travma sonrası stres belirtileri, PTSD/TSSB ve kompleks PTSD
- Yayın ilkesi
- Bilimsel kanıt, klinik deneyim ve kuramsal iddia birbirinden açıkça ayrılır.
- Son bilimsel gözden geçirme
- 1 Ağustos 2026
Beden, travma tedavisinde ihmal edilmemesi gereken bir bilgi ve deneyim alanıdır; fakat beden adına söylenen her şey nörobilim değildir. En güvenilir yaklaşım, kişinin bedensel deneyimini ciddiye alırken tıbbi olasılıkları dışlamamak, güçlü kanıtlı PTSD tedavilerine erişimi korumak, yardımcı yöntemleri kanıt düzeyine göre konumlandırmak ve rıza ile seçim hakkını tedavinin merkezinde tutmaktır.