Bir merdivenin önünde duran tekerlekli sandalye kullanıcısını engelleyen şey bacakları mı, yoksa merdiven mi? Engelliliğin tıbbi ve sosyal modelleri bu soruya farklı cevaplar verir ve her cevap tasarımcıya farklı bir görev yükler. Bu modül engellilik modellerini, evrensel tasarımın ilkelerini, kapsayıcı tasarımı ve engellilik hareketinin tasarıma etkisini kurar.
Bu modülün sonunda
- Engelliliğin tıbbi, sosyal ve insan hakları modellerini ayırır.
- Evrensel tasarımın yedi ilkesini bir yapıda uygular.
- Erişilebilirlik, evrensel tasarım ve kapsayıcı tasarım kavramlarını ayırır.
Dersler
- M01-D01Engelleyen kimYayında
Engelliliğin tıbbi ve sosyal modellerini bir merdiven örneğiyle karşılaştırır ve tasarımcının görevini sosyal modele göre yeniden tanımlar.
Dayanak: Belgelenmiş olgu: UPIAS 1976; Usta görüşü: Oliver 1990 bildirisi; Tartışmalı: Meşe 2014; Oliver kitabı ve Imrie ve Hall okunmadı
Mimarlık Akademisi’nde: M01-D05
- M01-D02Kaç kişiYayında
Dünyada ve Türkiye’de engelli kişi sayısını resmî kaynaklardan okur ve geçici engelliliği ve yaşlanmayı hesaba katınca kullanıcı sayısının nasıl büyüdüğünü gösterir.
Dayanak: Belgelenmiş olgu: Dünya Sağlık Örgütü bilgi sayfası; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı istatistik bülteni, Ocak 2023 (TÜİK aktarımı); Ekenci 2015; 2011 raporu ve TÜİK tabloları doğrudan okunmadı
- M01-D03Evrensel tasarımın yedi ilkesiYayında
Evrensel tasarımın yedi ilkesini bir okul girişinde uygular.
Dayanak: Belgelenmiş olgu: Center for Universal Design, «The Principles of Universal Design» (1997); Bulut 2023
- M01-D04Erişilebilirlik, evrensel, kapsayıcıYayında
Erişilebilir, evrensel ve kapsayıcı tasarım kavramlarını ayırır ve hangisinin asgari, hangisinin hedef olduğunu açıklar.
Dayanak: Mevzuat: BM Engelli Hakları Sözleşmesi (2006) madde 2 ve 9; Usta görüşü: CABE 2006, W3C; Steinfeld ve Maisel (2012) okunmadı
- M01-D05Engellilik hareketi ve tasarımYayında
Engellilik hakları hareketinin yapılı çevre düzenlemelerine nasıl yol açtığını anlatır.
Dayanak: Belgelenmiş olgu: Kaldık 2022; Usta görüşü: Habet 2019 incelemesi; Hamraie, «Building Access» (2017) kitabı okunmadı
- M01-D06Bizsiz hakkımızda hiçbir şeyYayında
Engelli kişilerin tasarım sürecine danışman ve denetçi olarak katılımını ve bunun yollarını açıklar.
Dayanak: Mevzuat: BM Engelli Hakları Sözleşmesi (2006), madde 4.3; Belgelenmiş olgu: Sınacı Özfındık ve diğerleri 2020, Demirdöven ve Yaman 2026; komitenin genel yorumu okunmadı
- M01-D07DilYayında
Engellilikten söz ederken kullanılan dilin tasarım kararlarına nasıl yansıdığını tartışır ve acıma ve kahramanlık dilinden kaçınır.
Dayanak: Belgelenmiş olgu: Ünal 2021; Usta görüşü: ADA Ulusal Ağı yazım rehberi; Tartışmalı: Stella Young ve kişi önce dil tartışması, ikincil