İçeriğe geç

A19-M01-D02·Araştırma yöntemleri

Literatür taraması

sıfırdan ileri2.357 kelime15 örnek durum≈ 16 dk

Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.

Literatür taramasının iki işi vardır: ilgili bütün çalışmaları bulmak ve bulunanların gerçekten soruyu sorup sormadığını tartmak.

Bramer çalışmasında dahil edilen kaynakların yüzde on altısı yalnızca tek bir veritabanında bulunuyordu.

Bir bitki ve bir hastalık farklı çalışmalarda farklı dillerde ve farklı adlarla geçer; arama stratejisi hepsini kapsamalıdır.

Vickers çalışmasında bazı ülkelerden yayımlanan kontrollü çalışmaların neredeyse hepsi olumluydu; hiç olumsuz sonuç olmaması bir uyarı işaretidir.

Derlemelerin sayısı kanıtın gücü değildir; önce ardındaki birincil çalışmalar sayılır.

Eczacının ekranındaki birkaç yüz sonuç, sonunda dört küçük çalışmaya indi; tarama, o dördünü bulmanın yoluydu.

Açılış sahnesi

Arama kutusuna «Ayurveda knee osteoarthritis» yazdı ve Enter'a bastı. Ekranda bir sayı belirdi: birkaç yüz sonuç. Derneğin gönüllü eczacısı rahatladı. «Bu kadar çalışma varsa,» dedi telefonda dernek başkanına, «sorumuz çoktan yanıtlanmış demektir.»

Üniversite kütüphanesinin bilgi uzmanı ekranı omzunun üzerinden okudu. Sonuçların ilk sayfasında iki derleme, bir vaka sunumu, bir laboratuvar çalışması ve aynı bitki karışımı üzerine üç farklı dergide yayımlanmış, neredeyse aynı başlıklı üç yazı vardı. «Bir tek veritabanında, bir tek cümleyle aradınız,» dedi. «Ve sonuçların kaçı gerçekten sizin sorunuzu soruyor, henüz bilmiyoruz.»

Eczacı listeye yeniden baktı. Birkaç yüz sonuç birden daha az etkileyici görünüyordu.

Bu derste ne olacak

Bir araştırma sorusu yazıldıktan sonraki ilk iş, başkalarının aynı soruyu sorup sormadığını öğrenmektir. Bu ders o işin nasıl yapıldığına bakıyor: nerede, hangi sözcüklerle ve neye dikkat ederek aranacağına.

Sistematik derlemenin, meta-analizin ve yayın yanlılığının ne olduğu Giriş ve Güvenlik akademisinin sistematik derleme dersinde tanımlandı; bir kaynağın güvenilir sayılması için gereken nitelikler de Klasik Kaynaklar akademisinin āptopadeśa dersinde anlatıldı. Bu ders o tanımları yinelemiyor. Onlara üç ölçülmüş bulgu ekliyor: tek bir veritabanında aramanın neyi kaçırdığı, bazı ülkelerden neredeyse yalnız olumlu sonuç yayımlandığı, ve derlemelerin sayısının kanıtın gücüyle neden karıştırılmaması gerektiği.

Eczacı, dernek başkanı ve bilgi uzmanı bu ders için yazılmış kişilerdir; durumlarda geçen kişiler de gerçek değildir.

Sıfır noktası

Literatür taraması, bir soruyla ilgili daha önce yapılmış çalışmaların bulunması ve okunmasıdır. Basit görünür, ama iki ayrı işten oluşur. Birincisi bulmak: soruyla ilgili bütün çalışmalara, yalnızca kolay bulunanlara değil, ulaşmak. İkincisi tartmak: bulunan çalışmaların hangisinin sorunun kendisini sorduğunu, hangisinin yalnızca aynı sözcükleri kullandığını ayırt etmek.

Bir arama motorunun gösterdiği sonuç sayısı bu iki işin hiçbirini yapmaz. Yüzlerce sonuç, yüzlerce ilgili çalışma demek değildir; tek bir sonucun da gözden kaçması, bütün tablonun yönünü değiştirebilir. Bu yüzden sistemli bir tarama, aramanın kendisini bir yöntem gibi kurar: önceden yazılır, birden fazla yerde tekrarlanır ve başkalarının tekrar edebileceği biçimde kayda geçirilir.

Mekanizma — tek veritabanı yetmez

Eczacının ilk hatası, tek bir veritabanında aramaktı. Bu hata o kadar yaygındır ki yayımlanmış derlemelerde bile sık görülür.

Bramer'in bulgusu, kendi dergileri olan her alan için dikkat ister. Bir alanın araştırmalarının bir kısmı o alanın kendi dergilerinde yayımlanır ve bu dergilerin hepsi büyük uluslararası veritabanlarında dizinlenmiyor olabilir. Bir tarama yalnızca en bilinen veritabanına bakarsa, alanın kendi dergilerindeki çalışmaları kaçırabilir; yalnızca alanın kendi kaynaklarına bakarsa, başka yerlerde yayımlanmış ve belki farklı sonuçlar bulmuş çalışmaları kaçırır.

Sözcük seçimi de aynı derecede önemlidir. Bir bitki Sanskritçe, İngilizce ve Latince adlarıyla farklı çalışmalarda farklı biçimde anılır. Aynı hastalık bir çalışmada «kireçlenme», bir başkasında «osteoartrit», klasik bir metinde «sandhigata vāta» diye geçer. Arama stratejisi bu adların hepsini birlikte aramazsa, aynı konudaki çalışmaların bir kısmını hiç görmez.

Mekanizma — hep olumlu çıkan sonuçlar

Bir taramayı yanıltan ikinci büyük etken, neyin yayımlandığıdır. Olumlu sonuç veren çalışmalar, olumsuz sonuç verenlerden daha kolay yayımlanabilir. Bu genel eğilim, yani yayın yanlılığı, Giriş ve Güvenlik akademisinde anlatıldı. Burada onun ölçülmüş ve çarpıcı bir biçimine bakılıyor.

Bu bulgunun anlamı açıktır. Gerçek dünyada hiçbir tedavi her çalışmada üstün çıkmaz; bazı çalışmalar şansla, bazıları gerçekten etkisiz olduğu için olumsuz sonuç verir. Bir kaynaktan yalnızca olumlu sonuçlar geliyorsa, olumsuz sonuçların bir yerde kaybolduğunu düşünmek gerekir. Bu sonuçlar ya hiç yazılmamış, ya yazılıp yayımlanmamış, ya da yayımlanırken olumluya çevrilmiştir.

Vickers çalışması Hindistan'ı incelemedi ve Ayurveda araştırmaları hakkında doğrudan bir şey söylemez. Ama bir taramada sorulacak soruyu gösterir: bu konudaki çalışmaların kaç tanesi olumsuz sonuç bildirdi? Hiçbiri bildirmediyse, bu bir güç işareti değil, bir uyarı işaretidir.

Mekanizma — derleme çokluğu kanıt değildir

Eczacının ekranında gördüğü iki derleme ve aynı karışım üzerine üç benzer yazı, bir üçüncü sorunu gösterir: aynı konunun tekrar tekrar derlenmesi. Bir konuda çok sayıda derleme olması, o konuda çok sayıda iyi çalışma olduğu anlamına gelmez.

Bu bulgu taramada pratik bir kural doğurur. Bir derlemeyi okurken önce hangi birincil çalışmalara dayandığına bakılır. Beş derleme aynı dört küçük çalışmayı yeniden sayıyorsa, ortada beş kanıt değil dört küçük çalışma vardır. Derlemelerin yazarlarının çıkar beyanları da okunur; bir kaynağın güvenilirliği için kişisel çıkardan bağımsızlığı arayan klasik āpta ölçütü, burada bugünkü biçimiyle karşımıza çıkar.

Usta katmanı — bir uygulayıcının taraması

Bir uygulayıcı sistematik bir derleme yazmayacak olabilir. Ama danışanlarının getirdiği iddiaları tartarken her gün küçük bir tarama yapar. Bu küçük tarama için de aynı kurallar geçerlidir, yalnızca ölçeği küçüktür.

İlk kural, birden fazla yere bakmaktır: genel bir tıp veritabanı ve alanın kendi kaynakları. İkinci kural, sayıya değil soruya bakmaktır: bulunan çalışmaların kaçı danışanın sorusunu gerçekten soruyor? Üçüncü kural, olumsuz sonuç aramaktır: bu konuda hiç olumsuz sonuç bildirilmiş mi? Dördüncü kural, derlemelerin arkasındaki birincil çalışmaları saymaktır. Ve son kural, kimin yazdığına bakmaktır.

Kapanış katmanı — bu dersin sınırı

Bu ders, bir soru için var olan kanıtı bulmanın ve tartmanın yollarına baktı. Bramer çalışması, tek bir veritabanının ilgili çalışmaların önemli bir kısmını kaçırdığını ve yayımlanmış derlemelerin çoğunun yeterince geniş arama yapmadığını gösterdi. Vickers çalışması, bazı ülkelerden neredeyse yalnızca olumlu sonuç yayımlandığını ortaya koydu. Ioannidis'in çözümlemesi ise derleme sayısındaki patlamanın kanıtın gücüyle karıştırılmaması gerektiğini anlattı.

Üç bulgu aynı sonuca varır: bir literatür taramasının değeri bulunan çalışmaların sayısında değil, nasıl bulunduklarında ve ne söylediklerindedir.

Bir sağlık iddiası, dayandığı çalışmalar birden fazla kaynakta aranmadan, olumsuz sonuçlar sorulmadan ve derlemelerin ardındaki birincil çalışmalar sayılmadan kanıtlanmış sayılmaz.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Yaygın yanlışBir arama motorunda çok sonuç çıkmasının bir konuda çok kanıt olduğunu gösterdiği sanılır.
Doğrusu

Sonuçların çoğu soruyla doğrudan ilgili olmayabilir ya da aynı küçük çalışmaları tekrar edebilir.

Yaygın yanlışTek bir büyük veritabanında aramanın yeterli olduğu düşünülür.
Doğrusu

Bramer çalışmasında dahil edilen kaynakların yüzde on altısı yalnızca tek bir veritabanında bulunuyordu.

Yaygın yanlışBütün çalışmaları olumlu çıkan bir tedavinin güçlü kanıta sahip olduğu sanılır.
Doğrusu

Hiç olumsuz sonuç yayımlanmamış olması bir yayın yanlılığı işareti olabilir.

Yaygın yanlışBir konudaki derleme sayısının kanıtın gücünü gösterdiği düşünülür.
Doğrusu

Birçok derleme aynı birkaç küçük çalışmayı yeniden sayabilir.

Yaygın yanlışBir konuda çalışma bulunamamasının o uygulamanın zararsız ya da etkisiz olduğunu gösterdiği sanılır.
Doğrusu

Çalışma bulunamaması yalnızca o sorunun henüz sınanmadığını gösterir.

Aklında kalsın

Literatür taramasının iki işi vardır: ilgili bütün çalışmaları bulmak ve bulunanların gerçekten soruyu sorup sormadığını tartmak.

Bramer çalışmasında dahil edilen kaynakların yüzde on altısı yalnızca tek bir veritabanında bulunuyordu.

Bir bitki ve bir hastalık farklı çalışmalarda farklı dillerde ve farklı adlarla geçer; arama stratejisi hepsini kapsamalıdır.

Vickers çalışmasında bazı ülkelerden yayımlanan kontrollü çalışmaların neredeyse hepsi olumluydu; hiç olumsuz sonuç olmaması bir uyarı işaretidir.

Derlemelerin sayısı kanıtın gücü değildir; önce ardındaki birincil çalışmalar sayılır.

Eczacının ekranındaki birkaç yüz sonuç, sonunda dört küçük çalışmaya indi; tarama, o dördünü bulmanın yoluydu.

Sonraki derse köprü

Dernek başkanının son sözü bir görevdi: taramada bulunan dört küçük çalışmanın nasıl tasarlandığını anlamak. Bir çalışmanın ne bulduğu kadar, onu nasıl bulduğu da önemlidir: bir vaka sunumu, bir gözlem çalışması ve bir karşılaştırmalı deneme aynı soruya çok farklı güçte yanıtlar verir.

Bir sonraki ders Çalışma tasarımları.

O derste açılacak sorular şunlar: bir araştırma sorusunu sınamak için hangi çalışma tasarımları kullanılır, gözlem ile deney arasındaki fark neden bu kadar önemlidir, ve bir tasarımın gücü bir sonucun ne kadar güvenilir olduğunu nasıl belirler?

Anlamadığın bir yer mi var?

Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.

Eğitim içeriğidir. Platform sağlık hizmeti sunmaz. Öğrencilere hekimlik, terapistlik, danışmanlık veya Ayurveda uygulayıcılığı yetkisi vermez. Klinik konular; tarih, terminoloji, bilimsel değerlendirme, güvenlik ve profesyonel yönlendirme farkındalığı düzeyinde ele alınır. Tehlikeli, invaziv veya profesyonel gözetim gerektiren işlemler için uygulama talimatı verilmez.

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?